انواع فعل در زبان ترکی استانبولی – آموزش کامل

کلیه ی اطلاعات زیراز موسسه ی ائی. ام. تی و آ. ام. تی که در اروپا و آمریکا واقع شده و تحت مدیریت برجسته ترین زبان شناسان اداره می شود، گرفته شده است و همه ساله گزارشهای زیادی را درباره ی زبانها منتشر می کنند و کلیه ی استانداردهای زبان شناسی از این ادارات که دولتی هستند،اعلام می شود. به اطلاعات استخراجی از این موسسات توجه کنید:

– 19% کلمات انگلیسی از زبان ترکی گرفته شده است.
– 92% کلمات فارسی از عربی و ترکی گرفته شده و مابقی بدون هیچ فرمولی تولید شده اند.
– 2% کلمات ترکی از ایتالیایی، فرانسوی و انگلیسی گرفته شده است.
– در هیچ یک از زبانهای بین المللی لغتی از زبان فارسی وجود ندارد.
– 39% کلمات ایتالیایی، 17% کلمات آلمانی و 9% کلمات فرانسوی از زبان ترکی گرفته شده است.
– 100% کلمات ترکی ریشه ی اصلی دارند.
– 100% کلمات انگلیسی، آلمانی ، فرانسوی و ترکی دارای عمق ریخت شناسی هستند.
– 83% کلمات انگلیسی ریشه ی اصلی دارند.
– جملات ترکی 2% ابهام جمله ای ایجاد می کنند.(یعنی اگر یک خارجی زبان ترکی را از روی کتاب یاد بگیرد، پس از ورود به یک کشور ترک زبان مشکلی نخواهد داشت.)
– جملات انگلیسی نیم درصد و جملات فرانسوی تقریبا 1% ابهام تولید می کنند.
– جملات فارسی 67% ابهام تولید می کنند.(یعنی یک خارجی که فارسی را یاد گرفته، به سختی می تواند در ایران صحبت کرده و یا جملات فارسی را درک کند مگر آنکه مدت زیادی در همان جامعه مانده و به صورت تجربی یاد بگیرد ) که این برای یک زبان ضعف نسبتا بزرگی است.
– جملات عربی 8 تا 9% ابهام تولید می کنند.
– معکوس پذیری(ترجمه ی کامپیوتری) کلیه ی زبانها به جز زبانهای عربی و فارسی امکان پذیر بوده و برای عربی خطای موردی 45% و برای فارسی 100% است. یعنی زبان فارسی را نمی توان با فرمولهای زبان شناسی به زبان دیگری تبدیل کرد.

 

 

زبان ترکی را شاهکار زبان معرفی کرده اند که برای ساخت آن از فرمولهای بسیار پیچیده ای استفاده شده است. هم اینک زبان ترکی در بیشتر پروژه های بین المللی جا باز کرده است. به مطالب زیر که برگرفته از مجله ی New science چاپ آمریکا و مجله ی International Languages
چاپ آلمان است، توجه نمایید:
– کلیه ی ماهواره های هواشناسی و نظامی اطلاعات خود را به زبانهای انگلیسی، فرانسوی و ترکی به پایگاههای زمینی ارسال می کنند.
– پیچیده ترین سیستم عامل کامپیوتری os2/8 و معمولی ترین windows زبان ترکی را به عنوان استاندارد پایه ی فنوتیکی قرار داده اند.
– کلیه ی اطلاعات ارسالی از رادارهای جهان به 3 زبان انگلیسی، فرانسوی و ترکی علایم پخش می کنند.
– کلیه ی سیسستم های ایونیکی و الکترونیکی هواپیماهای تجاری از سال 1996 به 3 زبان انگلیسی، فرانسوی و ترکی در کارخانه ی بوئینگ آمریکا مجهز می شوند.
– کلیه ی سیستم ها و سامانه های جنگنده ی قرن 21 “جی- اس- اف” که به تعداد هفت هزار فروند در حال تولید است، به 2 زبان انگلیسی و ترکی طراحی شده اند.

همه ی این مطالب نشان دهنده ی استاندارد بودن و بین المللی شدن و اهمیت ژئوپولیتیکی زبان ترکی است. متاسفانه زبان رسمی ما(فارسی) از هیچ قاعده ی فنولوجیکال نیز پیروی نمی کند و دارای ساختار تک دینامیکی است. اما زبان ترکی با در نظر گرفتن تمام وجوه به عنوان سومین زبان زنده ی دنیا شناخته شده است، طی یک دستورالعمل اجرایی در تاریخ مه 1992 رسما از طریق همین موسسات به سازمان بین المللی یونسکو اعلام شده که زبان ترکی در کلیه ی دانشگاهها و دبیرستانهای اروپا و آمریکا جزو درسهای رسمی شود و این مسئله هم اکنون در کلیه ی دانشگاههای اروپا و دانشگاههای مطرح آمریکا اجرا شده و دومین زبانی است که در حال تهیه ی تافل مهندسی دانشگاهی برای آن هستند. اما زبان فارسی رتبه ی 261 را به خود اختصاص داده است آن هم نه به عنوان زبان، بلکه به عنوان لهجه که این زبان را با ساختاری که بتوان جمله سازی مفهومی ایجاد کند، شناخته اندو و اگر روی این مسئله کار جدی نشود، در یادگیری مثلا زبان انگلیسی، ترکی یا فرانسوی مشکل عمده ای ایجاد کرده و می کند و می بینیم که فارسی زبانان برای یادگیری زبان انگلیسی با مشکل عمده ای مواجه هستند، ولی ترک زبانان با مشکل یادگیری و تلفظ مواجه نیستند. این مسئله به رفتارهای مغز انسان برمی گردد که خود دارای بحثهای دامنه داری است و اینکه بسیاری از جملات فارسی بر اساس عادت شکل گرفته اند نه براساس فرمول ساخت و با این وضعیت فرمول پذیری آن امکان ندارد.

 

آموزش افعال به زبان ترکی استانبولی

 

صرف افعال دردستور زبان تركي
صرف افعال

براي صرف فعل در زمانهاي متفاوت بايد ابتدا بن فعل رو بشناسيم .

طرز بدست آوردن ريشه فعل در زبان تركي استانبولي

مثال :

در زبان فارسي فعل – رفتن – را در نظر بگيريد ، ن را از آخر – رفتن – حذف ميكنيم

تا بن فعل كه همانا – رفت – مي باشد را به دست آوريم .

در زبان تركي استانبولي هم افعال با پسوندهاي mek و يا mak همراه هستند .

بايد مصدر فعل را كه داراي پسوند mek و يا mak هستند رو حذف كنيم تا بن فعل به دست آيد .

 

مثال 1 :

Gitmek = git + mek

با حذف پسوند mek در فعل gitmek ، بن و يا ريشه فعل كه در اين مثال git مي باشد

به دست مي آيد .

رفت + ن = رفتن

 

مثال 2 :

Kalmak = kal+mak

ماند + ن = ماندن

 

مثال 3 :

Donmek = don + mek

برگشت + ن = برگشتن

 

مصدر

در زبان فارسی با اضافه کردن –َن به ریشه فعل مصدر ساخته می‌شود، مثلا خوردن، نوشتن. شکل مصدری افعال در زبان ترکی با پسوند –mek/-mak ساخته می‌شوند. در فرهنگ لغت، افعال به صورت مصدری خود آمده اند، مثلا:

Uyumak = uyu + mak (خوابیدن)

Bilmek = bil + mek (دانستن)

نکته

حالت مصدری فعل بدون پسوند، حالت امری فعل نیز هست. اگر از مصدر فعل –mek و –mak را حذف کنیم فعل امری مثبت و اگر تنها k- را حذف کنیم، فعل امر منفی درست می‌شود، مثلا:

Gelmek (آمدن)

Gel (بیا) / gelme (نیا)

Bakmak (نگاه کردن)

Bak (نگاه کن) / bakma (نگاه نکن)

منفی کردن افعال

برای منفی کردن افعال در زبان ترکی، کافی است پسوند –me/ -ma را به ریشه فعل بچسبانید، مثلا:

Gelmek (آمدن)

Gel- (ریشه فعل آمدن است)

Gel + me = gelme

Gelme + mek = gelmemek (نیامدن)

Yorulmark (خسته شدن)

Yorul + ma + mak (خسته نشدن)

 

+ برای زمان گذشته ساده سوالی در زبان ترکی استانبولی از پسوندهای سوالی ساز mı , mi , mu , mü استفاد می کنیم به فرمول زیر دقت کنید

گذشته کامل یا ماضی بعید در زبان ترکی استانبولی برای بیان اعمالی در گذشته است که پیش از یک فعل گذشته انجام گرفته است، مثلا رفته بود، گفته بودم.

حالت مثبت
در زبان ترکی، برای ساختن این زمان، باید ابتدا به بن فعل پسوندهای -miş/-mış/-muş/-müş را اضافه کنیم (مشابه زمان حال کامل). بن فعل با حذف کردن پسوندهای mak/mek از مصدر فعل حاصل می‌شود، برای مثال بن فعل yazmak می‌شود yaz. بعد از آن باید پسوندهای -ti/-tı/-tu/-tü را به آن بچسبانید. در آخر هم شناسه صرفی می‌آید.

در جدول زیر به صرف فعل آمدن (gelmek) توجه کنید:

آمده بودیم gelmiştik

آمده بودم gelmiştim

آمده بودید gelmiştiniz

آمده بودی gelmiştin

آمده بودند gelmiştiler

آمده بود gelmişti

حالت منفی

برای منفی کردن زمان گذشته کامل از ساختار زیر پیروی کنید:

بن فعل + -memiş/-mamış + -ti/-tı + شناسه

در جدول زیر صرف فعل رفتن در حالت منفی گذشته کامل آمده است:

نرفته بودیم gitmemiştik

نرفته بود gitmemiştim

نرفته بودید gitmemiştiniz

نرفته بودی gitmemiştin

نرفته بودند gitmemiştiler

نرفته بود gitmemişti

سوالی کردن مثبت

برای سوالی مثبت و منفی، کافی است بعد از فعل مثبت و منفی پسوند پرسشی muy را به علاوه پسوند گذشته و شناسه بیاورید، مثلا:

?okumuş muydum (خوانده بودم؟)

?dememiş miydin (نگفته بودی؟)

 

افعال تركيبي حكايتي hikaye birleşik çekimi

براي نشان دادن وقوع فعل در گذشته و تمام شدن آن به كار مي رود. غير از وجه امري ديگر افعال حالت حكايتي دارند.

ساخت فعل حكايتي

فعل + پسوند زمان ساده + (i-) + -dı/ -di/-du/- dü (-tı/ ti/- tu/ -tü) + شناسه

پسوند به كار رفته همان پسوند زمان گذشته ساده است.

افعال تركيبي روايتي rivayet birleşik çekimi

براي نشان دادن اين كه فعل را از كسي ديگر شنيده ايم، يا بعدا متوجه شده ايم از اين تركيب استفاده مي شود. غير از افعال گذشته ساده و وجه امري افعال ديگر ديگر حالت روايتي دارند.

ساخت فعل روايتي

فعل + پسوند زمان ساده + -mış/ -miş/-muş/- müş + شناسه

پسوند به كار رفته همان پسوند ماضي نقلي است.

 

 

زمان حكايتي زمان حال şimdiki zamanın hikayesi

معادل گذشته استمراري است.

فعل + -(ı, i, u, ü)yor + (i-) + پسوند حكايتي + پسوند شخصي

پسوند حكايتي همان پسوند زمان گذشته ساده است يعني :

dı/di/du/dü

به علت وجود yor در اينجا فقط du به كار مي رود.

 

فعل مركب با فعل كمكي etmek :

معادل فعل كمكي كردن در فارسي است.

Yardım etmek

كمك كردن

Tamir etmek

تعمير كردن

Bana yardım edebilir misin?

مي تواني كمكم كني؟

در حالاتي كه با اضافه شدن فعل به اسم افتادگي مصوت يا توليد مصوت (از حوادث صوتي) صورت مي گيرد فعل مركب به صورت چسبيده نوشته مي شود.

Sabır+etmek : sabretmek

صبر كردن

Seyir+etmek : seyretmek

تماشا كردن

Zan+ etmek : zannetmek

گمان كردن

Günde iki saat televizyon seyrediyorum.

هر روز دو ساعت تلويزيون تماشا مي كنم

 

زمان آينده صرف منفي در دستور زبان تركي
صرف منفي

فعل + -ma/-me + -acak/-ecek +پسوند شخص

Ben

Yaz-ma-y-acağ-ım

Gül-me-y-eceğ-im

Sen

Yaz-ma-y-acak-sın

Gül-me-y-ecek-sin

O

Yaz-ma-y-acak

Gül-me-y-ecek

Biz

Yaz-ma-y-acağ-ız

Gül-me-y-eceğ-iz

Siz

Yaz-ma-y-acak-sınız

Gül-me-y-ecek-siniz

onlar

Yaz-ma-y-acak-lar

Gül-me-y-ecek-ler

در تركي استانبولي دو مصوت كنار هم قرار نمي گيرد، به همين دليل بين پسوند نفي و پسوند زمان آينده حرف ميانجي y قرار مي گيرد. در اول شخص مفرد و جمع نرم شدگي صامت وجود دارد.

مثال :

Fatma bizimle gelmeyecek.

فاطمه با ما نخواهد آمد.

Bugün ders çalışmayacağız.

امروز درس نخواهيم خواند.

 

زمان آينده صرف مثبت در دستور تركي

زمان آينده . . . . . . . . . . . gelecek zaman

صرف مثبت

فعل + -(y)acak /-(y)ecek +پسوند شخص

اگر آخرين حرف صدادار فعل ظريف باشد پسوند -(y)ecek و اگر كلفت باشد پسوند -(y)acak اشافه مي آيد.

آخرين حرف صدادار فعل

پسوند

a, ı, o, u

-(y)acak

e, i,ö,ü

-(y)ecek

 

حالت سوالي زمان گذشته ساده در زبان تركي

فعل در گذشته ساده + mı/mi/mu/mü ?

طرز سوالي طبق فرمول روبرو مي‌باشد :

شخص

gelmek

آمدن

unutmamak

فراموش نكردن

ben

geldim mi?

آمدم؟

unutmadım mı?

فراموش نكردم؟

sen

geldin mi?

آمدي؟

unutmadın mı?

فراموش نكردي؟

o

geldi mi?

آمد؟

unutmadı mı?

فراموش نكرد؟

biz

geldik mi?

آمديم؟

unutmadık mı?

فراموش نكرديم؟

siz

geldiniz mi?

آمديد؟

unutmadınız mı?

فراموش نكرديد؟

onlar

geldiler mi?

آمدند؟

unutmadılar mı?

فراموش نكردند؟

Pazar günü sadece dinlendi.

روز يكشنبه فقط استراحت كرد.

Onlar çıkmadılar.

آنها خارج نشدند.

Geçen sene üniversiteden mezun oldular.

پارسال از دانشگاه فارغ التحصيل شدند.

 

 

مطالب پیشنهادی :